W 1998 roku świat nauki przeżył wstrząs, gdy Peter Eriksson udowodnił, że w ludzkim hipokampie – strukturze odpowiedzialnej za pamięć i orientację przestrzenną – nowe neurony powstają przez całe życie. Proces ten nazywamy neurogenezą.
Choć tempo produkcji nowych komórek z wiekiem spada, to ich jakość i integracja zależą od tego, jak ich używamy. Wyobraź sobie, że nowe neurony to młodzi rekruci. Jeśli nie dostaną zadania (stymulacji), szybko “odchodzą ze służby” (obumierają). Jeśli jednak senior uczy się nowej piosenki, by zaśpiewać ją wnukom, lub poznaje obsługę nowej aplikacji, ci “rekruci” zostają włączeni do istniejących sieci neuronowych, wzmacniając całą strukturę.
Sopłówka jeżowata a rezerwa poznawcza – intelektualny fundusz emerytalny
Kluczowym pojęciem jest tutaj rezerwa poznawcza. To zjawisko wyjaśnia, dlaczego niektóre osoby, mimo widocznych w badaniach obrazowych zmian (np. typowych dla Alzheimera), do późnej starości zachowują pełną sprawność umysłową. Ich mózg jest tak gęsto “sieciowany”, że potrafi omijać uszkodzone autostrady informacji, korzystając z bocznych, równie szybkich dróg.
Badania nad zakonnicami (tzw. The Nun Study*) pokazały, że siostry, które pisały bardziej złożone stylistycznie pamiętniki w młodości i pozostały aktywne intelektualnie oraz społeczne w starości, rzadziej wykazywały objawy demencji, nawet jeśli ich mózgi fizycznie nosiły znamiona choroby.
Dlaczego wnuki to “eliksir młodości” dla neuronów?
Z punktu widzenia neurobiologii, kontakt z drugim człowiekiem (a szczególnie z dzieckiem) to jedno z najbardziej wymagających zadań dla mózgu. Wymaga:
- Teorii umysłu: przewidywania, co myśli i czuje druga osoba.
- Synchronizacji emocjonalnej: reagowania na dynamiczne bodźce.
- Aktywności językowej.
Wyrzut oksytocyny podczas przytulania wnuków działa neuroprotekcyjnie – obniża poziom kortyzolu, który jest głównym zabójcą nowych neuronów w hipokampie.
Jak wspierać ten proces “od wewnątrz”?
Budowanie rezerwy poznawczej można wspomóc dietą wspierającą tzw. neurotrofiny. Szczególną uwagę naukowców przyciąga Soplówka jeżowata (Lion’s Mane). Zawiera ona erinacyny i hericenony, które przenikają barierę krew-mózg i stymulują czynnik wzrostu nerwów (NGF). Soplówka jeżowata to dosłownie “paliwo rakietowe” dla nowych komórek w hipokampie.
Równie istotna jest suplementacja oparta na fitoskładnikach konopnych (CBD i CBG). Starzejący się mózg często zmaga się z mikrostanami zapalnymi (tzw. inflammaging). Kannabinoidy pomagają tonizować te procesy, chroniąc młode neurony przed przedwczesną degradacją i wspierając homeostazę całego układu nerwowego naszych dziadków.
___________
* Pełna nazwa projektu: The Nun Study: A Biological and Behavioral Study of Alzheimer’s Disease in a Religious Community. David Snowdon opisał swoje lata badań w książce “Aging with Grace: What the Nun Study Teaches Us about Leading Longer, Healthier, and More Meaningful Lives” . W Polsce wydana pod tytułem “Starzeć się z godnością”.
Snowdon przeanalizował autobiografie 678 sióstr zakonnych ze zgromadzenia School Sisters of Notre Dame. Siostry napisały je w momencie wstępowania do zakonu, średnio w wieku 22 lat. Odkrył, że tzw. gęstość ideacyjna, czyli liczba pomysłów i złożoność języka, była widoczna już w tych wczesnych tekstach. Pozwalała ona z ogromnym prawdopodobieństwem przewidzieć stan ich mózgu 60 lat później. To badanie udowodniło, że neuroplastyczność i dbanie o “kondycję” neuronów od młodości tworzy potężną barierę ochronną.
